Zakopane dla początkujących – część 26: Górale cali w kwiatkach, czyli dlaczego 15 sierpnia to ważne święto na Podhalu?
Agnieszka Epler góralka, szefowa kuchni, blogerka i tekściarka. Z pasją i wielkim zacięciem opowiada o jedzeniu i nie zawsze oczywistej historii Podhala. "Zakopane dla początkujących" to nowe spojrzenie na miasto pełne kontrastów. W najnowszej odsłonie cyklu o święcie Matki Boskiej Zielnej.
Szacowany czas czytania: 02:59
Zwiedzając Zakopane czy to w muzeach, czy w prywatnych, góralskich domach, czy nawet w stylizowanych na podhalańskie pamiątkach, znajdziecie rośliny. Dużo roślin. Motywy kwiatowe towarzyszą góralom od zawsze. Bogato zdobione ubrania, ornamenty w domach i na przedmiotach codziennego użytku aż „uginają” się kwiecia.
Zakopane dla początkujących – Matki Boskiej Zielnej
Dziś, 15 sierpnia to na Podhalu dzień szczególny. Matki Boskiej Zielnej. Pewnie zaraz pojawią się oburzone głosy, że MB Zielnej to jest w całym kraju, a poza tym to mnie całkiem pogięło, bo jak powiązałam ornamenty i gorset ze święceniem kwiatów. Już tłumaczę.
Każda roślina w naszej, góralskiej kulturze ma znaczenie. Kultura góralska i kuchnia góralska kierowały się sezonowością, zanim to stało się modne. Zaraz to wszystko uporządkujemy.
Poczytajcie o roślinach w kulturze góralskiej i o tym, co powinno być w idealnym bukiecie do święcenia
Matki Boskiej Zielnej na Podhalu jest kolorowe i pachnące
Kobiety zbierają zioła, kwiaty i robią bukiety do święcenia. Niosą te bukiety do kościoła. Bukiety mają być duże, obfite. Symbolizują bogactwo przyrody i są podziękowaniem za plony. W bukiecie muszą być mięta, boże drzewko, krwawnik, żywokost, lebiodka, barwinek, maliny, lipa, piołun, wierzbówka, skorusa (jarzębina), szczaw, goryczka, pokrzywa, gałązki drzewek owocowych, zboża, kwiaty.
Po święceniu bukietu szło się z nim do szopy, żeby pogładzić tym bukietem zwierzęta. Kładło się też na chwilę bukiet w grządkach, żeby żadna zaraza nie zniszczyła warzyw. Bukiet wieszało się w sieni lub komórce i korzystało z niego cały rok. Ziół używano do odczyniania uroków, przy chorobach. Jak budowano dom to barwinek z bukietu dawno pod pierwszy węgieł. Ziołami okadza się jeszcze owce na bacówce.
W przypadku bukietu ziół i ich zastosowania w codziennym życiu mamy jasno określone gatunki roślin i ich właściwości. Szaleństwo fantazji zaczyna się przy zdobieniach.
W zdobieniach mamy motywy roślinne, które przeszły przez popularny wśród młodzieży slogan „ogranicza nas tylko nasza wyobraźnia”. Nie znajdziecie idealnych szczegółów botanicznych, ale to nie odbiera piękna tym zdobieniom roślinnym. Patrzycie na zdobienia, obrazy, gorsety i możecie się domyślać, który kwiat służył za wzór. Najczęściej wykorzystywanym motywem jest motyw róży, lilii i lelui, dziewięćsiła oraz szarotki. . Możecie też spotkać gałązki kosodrzewiny, maki, szyszki czy skorusę (jarzębinę).
Wróćmy na moment do lelui (lilii złotogłów) to najczęstszy kwiat wykorzystywany w zdobieniach, tajemniczy i dla mnie najpiękniejszy. Do tego stopnia jestem zachwycona lilią złotogłów, że jest ona jednym z elementów mojego kwietnego tatuażu. Nazwa „złotogłów” pochodzi najprawdopodobniej od intensywnie żółtej cebulki. Wierzono, że złotogłów ma czarodziejskie właściwości. Średniowieczni „czarodzieje” przyrządzali z cebulki tynkturę, która miała zamieniać metale nieszlachetne w złoto. Pozostając w kręgach lilii, możecie też spotkać w zdobieniach lilię białą, zwaną lilią św. Józefa albo św. Antoniego.
Przepiękne motywy roślinne możecie zaobserwować w haftach góralskich fartuchów, gorsetów, koszul, cuch, czy serdaków.
Wybierzcie się do Starego Kościółka, czy na mszę w którejś z okolicznych wiosek, zobaczycie piękne bukiety i regionalne stroje. Podczas spacerów po Zakopanem i okolicach szukajcie wspaniałych motywów roślinnych.